Een contaminatie is een taalfout die ontstaat wanneer twee uitdrukkingen met dezelfde betekenis vermengd worden tot één (onjuiste) vorm. Voorbeeld: 'als zijnde' is een contaminatie van 'als' en 'zijnde'; correct gebruik één van beide. Contaminaties komen veel voor in spreektaal maar worden in geschreven taal afgekeurd, behalve als ze volledig zijn ingeburgerd.
Herkomst van het woord
'Contaminatie' komt van het Latijnse contaminatio (bezoedeling, vermenging). In de taalkunde beschrijft het de vermenging van twee correcte uitdrukkingen tot één foutieve.
Klassieke voorbeelden
- Als zijnde: van 'als' + 'zijnde'. Correct: 'als' óf 'zijnde'.
- Ondanks dat: van 'ondanks' + 'omdat'. Correct: 'ondanks het feit dat', 'hoewel'.
- Op basis van dat: van 'op basis van' + 'omdat'. Correct: 'op basis van het feit dat'.
- Behoudens dat: van 'behoudens' + 'behalve dat'. Correct: 'behalve dat' of 'behoudens [zelfstandig naamwoord]'.
Grijs gebied: ingeburgerde contaminaties
Sommige zijn zo gangbaar dat ze niet meer als fout worden gezien: 'ondanks het feit dat', 'op basis van', 'in overleg met'. Deze vormen zijn officieel contaminaties maar worden algemeen geaccepteerd.
Contaminatie versus pleonasme
Pleonasme = overbodig kenmerk ('witte sneeuw'). Contaminatie = twee uitdrukkingen door elkaar ('als zijnde'). Beide zijn stijlfouten, maar ontstaan anders.
Contaminatie herkennen
Twijfel je aan een uitdrukking? Splits hem op: bestaat elke helft afzonderlijk? Klopt het samen? Bij 'ondanks dat' zie je 'ondanks' (voorzetsel) + 'dat' (voegwoord). Die combinatie hoort niet in standaardtaal.
Hoe vermijd je contaminatie?
Kies bewust één uitdrukking. Zoek op in Van Dale of op Onze Taal. Formuleer een zin opnieuw als je twijfelt.
Kort samengevat
Contaminatie = vermenging van twee uitdrukkingen met dezelfde betekenis. Voorbeelden: 'als zijnde', 'ondanks dat'. In verzorgd Nederlands: één correcte vorm kiezen.
