Kort antwoord: het is verlaagt als het nu gebeurt (de bank verlaagt de rente) en verlaagd als het af is of als het bijvoeglijk gebruikt wordt (de rente is verlaagd, een verlaagd plafond). Kort: tegenwoordige tijd krijgt een t, voltooid deelwoord krijgt een d, omdat de stam verlaag eindigt op een g en die letter niet in 't kofschip staat.
Snel testen in één zin
Zet er in gedachten een hulpwerkwoord bij. Kun je "heeft", "is" of "wordt" ervoor plaatsen zonder dat de zin raar wordt? Dan is het verlaagd.
- De prijs wordt … → verlaagd
- Hij heeft de prijs … → verlaagd
- Hij … de prijs → verlaagt
Waarom een d en geen t
Bij zwakke werkwoorden bepaalt de laatste letter van de stam of het voltooid deelwoord eindigt op -d of -t. Het ezelsbruggetje daarvoor is 't kofschip: staat de laatste letter van de stam in t, k, f, s, ch, p, dan wordt het -t. Zo niet, dan wordt het -d.
De stam van verlagen is verlaag. De laatste letter is een g. Die staat niet in 't kofschip, dus het deelwoord is verlaagd. Vergelijk: de stam van werken is werk, met een k, en dus is het gewerkt.
Het voorvoegsel ver- is onbeklemtoond en zorgt ervoor dat het gebruikelijke ge- vervalt. Daarom schrijf je verlaagd en niet geverlaagd.
Verlaagd als bijvoeglijk naamwoord
Verlaagd kan ook een eigenschap beschrijven. In dat geval krijgt het soms een extra e:
- een verlaagd plafond
- het verlaagde tarief
- de verlaagde drempel
Ook hier blijft de d staan; de uitspraak verandert wel, want in "verlaagde" hoor je de d weer duidelijk. Dat is meteen een handige extra controle: kun je het woord verbuigen naar een vorm met een e erachter en hoor je dan een d? Dan schrijf je hem ook zonder e met een d.
Veelgemaakte fouten
- De rente is verlaagt. Fout, want na "is" hoort het deelwoord: verlaagd.
- De bank verlaagd de rente. Fout, want dit is tegenwoordige tijd: verlaagt.
- Een verlaagt plafond. Fout, want dit is een bijvoeglijk gebruikt deelwoord: verlaagd.
Dezelfde regel bij verwante woorden
Wat voor verlagen geldt, geldt ook voor verhogen (verhoogt / verhoogd), vertragen (vertraagt / vertraagd) en vernieuwen (vernieuwt / vernieuwd). Steeds eindigt de stam op een klank buiten 't kofschip, dus steeds wordt het deelwoord een d.
Bronnen om te controleren
Bij twijfel is de Woordenlijst Nederlandse Taal leidend. Praktische uitleg over de d/t-regel geeft Onze Taal, en het officiële taaladvies van de Nederlandse Taalunie staat op Taaladvies.net. De achtergrond van het ezelsbruggetje zelf vind je op Wikipedia.
